OTİZMLİ ÇOCUĞUNUZUN GÜNÜNÜ DUYUSAL OYUNLAR VE STRATEJİLE İLE ZENGİNLEŞTİRİN

Otizmli çocuklar, çevrelerindeki uyaranlara karşı farklı duyusal tepkiler verebilir. Kimi çocuklar bazı dokulara veya seslere hassastır, kimileri ise daha fazla uyaran arayabilir. Evde uygulanabilecek basit oyunlarla çocuğun duyusal ihtiyacını karşılamaya yönelik oyunları Ergoterapist Berkay Karpuz yazdı.

DOKUNMA VE HİS OYUNLARI

Bir kutuyu pirinç, fasulye veya renkli makarna ile doldurarak çocuğunuzun keyif alabileceği bir oyuncak yapabilirsiniz.  Bu sizin içine küçük oyuncaklar saklayarak “bul ve çıkar” oyunları oynatmanıza da fırsat tanır.

Evde geliştirebileceğiniz bir diğer oyunda dokunma üzerinde olabilir. Yumuşak kumaşlar, süngerler, balonlar veya kabartmalı oyuncaklar ile dokunma duyusunu keşfetmesini sağlayabilirsiniz.

• Hedef bulma oyunları: Kutunun içine çocuğun sevdiği küçük oyuncakları (araba, hayvan figürü, boncuk) saklayın. Çocuğun her bulduğunda size göstermesini isteyin, başarılarını kutlayın.
• Duyusal temalı kutular: Her kutuyu farklı bir duyusal temaya ayırın:

o Soğuk – buz küpleri (plastik kapta)

o Sıcak – kuru makarna veya pirinç

o Yapışkan – oyun hamuru içinde küçük nesneler

• Sesli dokunuşlar: İçine pirinç, makarna, fasulye veya boncuk gibi malzemeler koyarak çocuk dokundukça çıkan sesleri fark etmesini sağlayın.

Nasıl oynanır:

1. Her kutuya farklı bir malzeme koyun. Örneğin: bir kutuda pirinç, bir kutuda fasulye, bir kutuda makarna.
2. Kutuları kapatın veya kapağı açık bırakın.
3. Çocuğa kutuya dokunmasını ve sallamasını isteyin. Dokunduğunda veya salladığında farklı sesler çıkar: pirinç hafif, fasulye biraz daha tok, makarna daha çıtır.
4. Çocuk hangi kutudan hangi sesi duyduğunu tahmin etmeye çalışabilir.
5. Oyun ilerledikçe “bu kutu tok ses çıkarıyor, bu hafif ses çıkarıyor” gibi kelimelerle ses farkını tanımlamasına yardımcı olun.

Doku Keşfi Oyunları

• Doku torbaları: Farklı dokularda kumaş parçalarını (yumuşak, pürüzlü, kabartmalı) küçük torbalara koyun. Çocuk torbaların içindeki dokuyu tahmin etmeye çalışsın.
• Doku yolculuğu: Evde güvenli bir “doku yolu” hazırlayın; halılar, minderler, battaniyeler, süngerler ve balonlar gibi farklı yüzeyler üzerine çocuğun çıplak ayakla veya elleriyle yürüyüp dokunmasını sağlayın.
• Dokunsal hikaye zamanı: Küçük oyuncak hayvanları veya nesneleri dokunarak bir hikaye oluşturun. Örneğin: “Bu sünger tavşan yumuşak, bu taş top sert…”
• Kabartmalı malzemelerle sanat: Parmak boyası, kabartmalı kağıt veya oyun hamuru ile hem dokunsal hem görsel keşif oyunu oynayabilirsiniz.
• Gizli Hazine Oyunu: Küçük torbalara farklı dokularda nesneler koyun: pamuk, taş, düğme, oyun hamuru. Çocuğun sadece dokunarak nesneyi tahmin etmesini sağlayın.

Bu oyunları, dokunsal farkındalık ve kelime dağarcığını artırmak için “yumuşak, sert, pürüzlü, düz” gibi kelimelerle birlikte oynayabilirsiniz.

Görsel Uyaran ve Dikkat Geliştirme

Odayı karartın veya loş ışık bırakın.  Renkli ışıkları açın ve duvarda, tavanda veya odada farklı renk oyunları oluşturun. Çocuğun ışığı takip etmesini sağlayın. “Mavi ışığı yakala”, “Yeşil ışığa dokun”, “Kırmızı ışığın yanından geç” gibi yönlendirmeler yapabilirsiniz.

İsterseniz ışıkların hareket ettiği projektörlerle oyunları dinamik hale getirebilirsiniz. Renkli ışıklarla birlikte hafif müzik veya ritimli sesler ekleyerek oyunları daha eğlenceli hale getirebilirsiniz.

• Renkli ışıklar veya projektörler: Loş bir odada renkli ışıklarla basit oyunlar oynayabilirsiniz.
• Balon veya sabun köpüğü takibi: Çocuk balonları veya köpükleri takip ederken hem göz kaslarını güçlendirir hem de dikkat becerisini geliştirir.

İşitsel Oyunlar

• Ritmik oyunlar: Müzik eşliğinde dans etmek veya ritim aletleri çalmak, hem eğlenceli hem de işitsel farkındalığı artırır.
• Sessiz alan ve sesli alan: Gürültüden veya sakinleştirici seslerden faydalanarak çocuğun hangi ses yoğunluğunda rahat ettiğini gözlemleyebilirsiniz.

Kaba Motor ve Denge Oyunları

Kaba motor becerilerini, denge ve koordinasyonu geliştirmek için evde minderlerle ve yumuşak yastıklar  ile kurgulayacağımız oyunlar çocuklarımızın eğelenerek öğrenmesine ve gelişmesine fırsat sunabilir.

Bunun için yastıkları veya minderleri yerde güvenli bir şekilde üst üste veya yan yana dizerek oyun ortamını yapılandırabilir, kendi hayal gücünüz doğrultusunda kurgulayabilirsiniz. Çocuğun yavaş yavaş yastıklardan tırmanmaya veya zıplamaya teşvik edebilir, oyunu yastıklardan atlamak, minderlerin üzerinden geçmek, küçük sandalyelerin etrafından dolanmak gibi aktiviteler için parkur haline getirebilirsiniz.

Bu etkinlik çocuğunuzun kaba motor kaslarını güçlendirmesine, dengeyi geliştirmesine, enerjisini atmayı sağlamasına katkıda bulunur. Eğlenceli ve oyun temelli olduğu için de ilgisini çeker.

• Yastık tırmanma veya zıplama: Güvenli alanlarda yumuşak yastıklarla zıplamak ve tırmanmak, hem enerjiyi atmasına hem de denge kaslarını geliştirmesine yardımcı olur.
• Küçük engel parkurları: Evde sandalyeler, minderler ve halılarla basit engel parkurları oluşturabilirsiniz.

İPUÇLARI:

• Oyunu kısa sürelerle başlatın, çocuğunuz sıkıldığında zorlamayın.
• Oyunları 5–10 dakikalık mini seanslarla başlatın.
• Çocuğun ilgisi azaldığında veya sıkıldığında zorlamayın; oyunu bitirmek yerine ara vermek motivasyonu korur.
• Zamanı yavaş yavaş artırarak çocuğun toleransını geliştirebilirsiniz.
• Farklı duyusal oyunları günün farklı saatlerine dağıtarak rutine dahil edin.
• Günlük rutinle bağlantı kurmak, çocuğun hem güven duygusunu hem de oyun beklentisini artırır.
• Oyunları belirli bir sıraya koymak çocuğun günlük yaşamda düzen ve tahmin edilebilirlik hissetmesine yardımcı olur.
• Her çocuğun duyusal toleransı farklıdır. Çocuğunuzun tepkilerini gözlemleyin ve oyunları buna göre uyarlayın.